Giải thuật và lập trình - C: V. Cây tìm kiếm nhị phân (BINARY SEARCH TREES)


Đăng ký nhận thông báo về những video mới nhất

1.  Định nghĩa

Cây tìm kiếm nhị phân (TKNP) là cây nhị phân mà khoá tại mỗi nút cây lớn hơn khoá của tất cả các nút thuộc cây con bên trái và nhỏ hơn khoá của tất cả các nút thuộc cây con bên phải.

Lưu ý: dữ liệu lưu trữ tại mỗi nút có thể rất phức tạp như là một record chẳng hạn, trong trường hợp này khoá của nút được tính dựa trên một trường nào đó, ta gọi là trường khoá. Trường khoá phải chứa các giá trị có thể so sánh được, tức là nó phải lấy giá trị từ một tập hợp có thứ tự.

Ví dụ: hình III.15 minh hoạ một cây TKNP có khoá là số nguyên (với quan hệ thứ tự trong tập số nguyên).

Ví dụ cây tìm kiếm nhị phân

Hình III.15: Ví dụ cây tìm kiếm nhị phân

Qui ước: Cũng như tất cả các cấu trúc khác, ta coi cây rỗng là cây TKNP

Nhận xét:

  • Trên cây TKNP không có hai nút cùng khoá.

  • Cây con của một cây TKNP là cây TKNP.

  • Khi duyệt trung tự (InOrder) cây TKNP ta được một dãy có thứ tự tăng. Chẳng hạn duyệt trung tự cây trên ta có dãy: 5, 10, 15, 17, 20, 22, 30, 35, 42.

2. Cài đặt cây tìm kiếm nhị phân

Cây TKNP, trước hết, là một cây nhị phân. Do đó ta có thể áp dụng các cách cài đặt như đã trình bày trong phần cây nhị phân. Sẽ không có sự khác biệt nào trong việc cài đặt cấu trúc dữ liệu cho cây TKNP so với cây nhị phân, nhưng tất nhiên, sẽ có sự khác biệt trong các giải thuật thao tác trên cây TKNP như tìm kiếm, thêm hoặc xoá một nút trên cây TKNP để luôn đảm bảo tính chất cuả cây TKNP.

Một cách cài đặt cây TKNP thường gặp là cài đặt bằng con trỏ. Mỗi nút của cây như là một mẩu tin (record) có ba trường: một trường chứa khoá, hai trường kia là hai con trỏ trỏ đến hai nút con (nếu nút con vắng mặt ta gán con trỏ bằng NIL)

Khai báo cây tìm kiếm nhị phân như sau

typedef <kiểu dữ liệu của khoá> KeyType;

typedef struct Node{

    KeyType Key;

    Node *Left, *Right;

};

typedef Node* Tree;

Khởi tạo cây TKNP rỗng

Ta cho con trỏ quản lý nút gốc (Root) của cây bằng NIL.

void MakeNullTree(Tree *Root){

    (*Root)=NULL;

}

Tìm kiếm một nút có khóa cho trước trên cây TKNP

Để tìm kiếm 1 nút có khoá x trên cây TKNP, ta tiến hành từ nút gốc bằng cách so sánh khoá của nút gốc với khoá x.

  - Nếu nút gốc bằng NULL thì không có khoá x trên cây.

  - Nếu x bằng khoá của nút gốc thì giải thuật dừng và ta đã tìm được nút chứa khoá x.

  - Nếu x lớn hơn khoá của nút gốc thì ta tiến hành (một cách đệ qui) việc tìm khoá x trên cây con bên phải.

  - Nếu x nhỏ hơn khoá của nút gốc thì ta tiến hành (một cách đệ qui) việc tìm khoá x trên cây con bên trái.

Ví dụ: tìm nút có khoá 30 trong cây ở trong hình III.15

  - So sánh 30 với khoá nút gốc là 20, vì 30 > 20 vậy ta tìm tiếp trên cây con bên phải, tức là cây có nút gốc có khoá là 35.

  - So sánh 30 với khoá của nút gốc là 35, vì 30 < 35 vậy ta tìm tiếp trên cây con bên trái, tức là cây có nút gốc có khoá là 22.

  - So sánh 30 với khoá của nút gốc là 22, vì 30 > 22 vậy ta tìm tiếp trên cây con bên phải, tức là cây có nút gốc có khoá là 30.

  - So sánh 30 với khoá nút gốc là 30, 30 = 30 vậy đến đây giải thuật dừng và ta tìm được nút chứa khoá cần tìm.

Hàm dưới đây trả về kết quả là con trỏ trỏ tới nút chứa khoá x hoặc NULL nếu không tìm thấy khoá x trên cây TKNP.

Tree Search(KeyType x,Tree Root){

    if (Root == NULL) return NULL; //không tìm thấy khoá x

    else if (Root->Key == x) /* tìm thấy khoá x */

        return Root;

    else if (Root->Key < x) //tìm tiếp trên cây bên phải

        return Search(x,Root->Right);

    else

        ///{tìm tiếp trên cây bên trái}

    return Search(x,Root->Left);

}

Cây tìm kiếm nhị phân được tổ chức như thế nào để quá trình tìm kiếmđược hiệu quả nhất?

Nhận xét: giải thuật này sẽ rất hiệu quả về mặt thời gian nếu cây TKNP được tổ chức tốt, nghĩa là cây tương đối "cân bằng". Về chủ đề cây cân bằng các bạn có thể tham khảo thêm trong các tài liệu tham khảo của môn này.

Thêm một nút có khóa cho trước vào cây TKNP

Theo định nghĩa cây tìm kiếm nhị phân ta thấy trên cây tìm kiếm nhị phân không có hai nút có cùng một khoá. Do đó nếu ta muốn thêm một nút có khoá x vào cây TKNP thì trước hết ta phải tìm kiếm để xác định có nút nào chứa khoá x chưa. Nếu có thì giải thuật kết thúc (không làm gì cả!). Ngược lại, sẽ thêm một nút mới chứa khoá x này. Việc thêm một khoá vào cây TKNP là việc tìm kiếm và thêm một nút, tất nhiên, phải đảm bảo cấu trúc cây TKNP không bị phá vỡ. Giải thuật cụ thể như sau:

Ta tiến hành từ nút gốc bằng cách so sánh khóa cuả nút gốc với khoá x.

  - Nếu nút gốc bằng NULL thì khoá x chưa có trên cây, do đó ta thêm một nút mới chứa khoá x.

  - Nếu x bằng khoá của nút gốc thì giải thuật dừng, trường hợp này ta không thêm nút.

  - Nếu x lớn hơn khoá của nút gốc thì ta tiến hành (một cách đệ qui) giải thuật này trên cây con bên phải.

  - Nếu x nhỏ hơn khoá của nút gốc thì ta tiến hành (một cách đệ qui) giải thuật này trên cây con bên trái.

Ví dụ: thêm khoá 19 vào cây ở trong hình III.15

  - So sánh 19 với khoá của nút gốc là 20, vì 19 < 20 vậy ta xét tiếp đến cây bên trái, tức là cây có nút gốc có khoá là10.

  - So sánh 19 với khoá của nút gốc là 10, vì 19 > 10 vậy ta xét tiếp đến cây bên phải, tức là cây có nút gốc có khoá là 17.

  - So sánh 19 với khoá của nút gốc là 17, vì 19 > 17 vậy ta xét tiếp đến cây bên phải. Nút con bên phải bằng NULL, chứng tỏ rằng khoá 19 chưa có trên cây, ta thêm nút mới chứa khoá 19 và nút mới này là con bên phải của nút có khoá là 17, xem hình III.16

Thêm khóa 19 vào cây

Hình III.16: Thêm khoá 19 vào cây hình III.15

Thủ tục sau đây tiến hành việc thêm một khoá vào cây TKNP.

void InsertNode(KeyType x,Tree *Root ){

    if (*Root == NULL){  /* thêm nút mới chứa khoá x */

        (*Root)=(Node*)malloc(sizeof(Node));

        (*Root)->Key = x;

        (*Root)->Left = NULL;

        (*Root)->Right = NULL;

    }

    else if (x < (*Root)->Key) InsertNode(x,Root->Left);

    else if (x>(*Root)->Key) InsertNode(x,Root->Right);

}

Xóa một nút có khóa cho trước ra khỏi cây TKNP

Giả sử ta muốn xoá một nút có khoá x, trước hết ta phải tìm kiếm nút chứa khoá x trên cây.

Ví dụ về giải thuật xóa nút trên cây

Hình III.17 Ví dụ về giải thuật xóa nút trên cây

Việc xoá một nút như vậy, tất nhiên, ta phải bảo đảm cấu trúc cây TKNP không bị phá vỡ. Ta có các trường hợp như hình III.17:

  - Nếu không tìm thấy nút chứa khoá x thì giải thuật kết thúc.

  - Nếu tìm gặp nút N có chứa khoá x, ta có ba trường hợp sau (xem hình III.17):

    . Nếu N là lá ta thay nó bởi NULL.

    . N chỉ có một nút con ta thay nó bởi nút con của nó.

    . N có hai nút con ta thay nó bởi nút lớn nhất trên cây con trái của nó (nút cực phải của cây con trái) hoặc là nút bé nhất trên cây con phải của nó (nút cực trái của cây con phải). Trong giải thuật sau, ta thay x bởi khoá của nút cực trái của cây con bên phải rồi ta xoá nút cực trái này. Việc xoá nút cực trái của cây con bên phải sẽ rơi vào một trong hai trường hợp trên.

Giải thuật xoá một nút có khoá nhỏ nhất

Hàm dưới đây trả về khoá của nút cực trái, đồng thời xoá nút này.

KeyType DeleteMin (Tree *Root ){

    KeyType k;

    if ((*Root)->left == NULL){

        k=(*Root)->key;

        (*Root) = (*Root)->right;

        return k;

    }

    else return DeleteMin(Root->left);

}

Thủ tục xóa một nút có khoá cho trước trên cây TKNP

void DeleteNode(key X,Tree *Root){

    if ((*Root)!=NULL)

        if (x < (*Root)->Key) DeleteNode(x,Root->left)

        else if (x > (*Root)->Key) DeleteNode(x,Root->right)

        else if ((*Root)->left==NULL)&&((*Root)->right==NULL) (*Root)=NULL;

        else if ((*Root)->left == NULL) (*Root) = (*Root)->right

        else if ((*Root)->right==NULL) (*Root) = (*Root)->left

        else (*Root)->Key = DeleteMin(Root->right);

}

TỔNG KẾT CHƯƠNG

Chương này giới thiệu một số khái niệm cơ bản về cây tổng quát, cây nhị phân và cây tiềm kiếm nhị phân. Bên cạnh đó, chương này cũng đề cập đến cách lưu trữ cây trong bộ nhớ như cài đặt cây bằng mảng, con trỏ, danh sách các con, con trái nhất, anh em ruột phải và cách cài đặt các phép toán cơ bản trên các dạng cây khác nhau theo từng cách cài đặt.


Nếu bạn có điều thắc mắc, bạn hãy comment cho V1Study để được giải đáp.
Bài viết này được chia sẻ bởi LongDT. Nếu bạn muốn chia sẻ bài viết, bạn hãy Đăng ký làm thành viên!
« Prev
Next »
Copied !!!